Insulineresistentie: wat is het en wat eet je dan?

Vergrootglas boven een boekpagina met het woord insulin

Je huisarts zegt dat je insulineresistent bent, of je vermoedt het zelf, en het advies is: eet gezonder. Maar wat eet je dan precies? Het korte antwoord: eet minder koolhydraten. Daarmee hoeft je lichaam minder insuline te maken, en dat is precies waar het bij insulineresistentie om gaat. Hieronder lees je wat insulineresistentie is, hoe je het merkt, wat je eet en hoeveel koolhydraten bij jou passen. Heb je diabetes type 2 of gebruik je medicijnen? Lees dan ook wat je moet weten over medicijnen.

In het kort

Bij insulineresistentie reageert je lichaam minder goed op insuline, het hormoon dat suiker uit je bloed naar je cellen brengt.
Koolhydraatarm eten helpt je lichaam weer gevoeliger te worden voor insuline. Dat is wat wij adviseren om mee te beginnen.
Begin met 50 tot 100 gram koolhydraten per dag, en vul je bord met groente, eiwit en gezonde vetten.
Gebruik je medicijnen voor je bloedsuiker? Overleg dan eerst met je huisarts voordat je koolhydraatarm gaat eten.

Wat is insulineresistentie?

Insulineresistentie betekent dat je lichaam minder gevoelig is voor insuline. Insuline is een hormoon uit je alvleesklier. Het werkt als een sleutel: na het eten zet insuline je cellen open, zodat de suiker uit je bloed erin kan. Bij insulineresistentie past die sleutel steeds slechter in het slot.

Je alvleesklier lost dat in het begin zelf op door meer insuline te maken. Je bloedsuiker blijft dan nog normaal, maar er circuleert veel insuline in je bloed. Kan je alvleesklier die extra insuline op den duur niet meer leveren, dan stijgt je bloedsuiker. Zo kan insulineresistentie uitgroeien tot diabetes type 2. Het grootste deel van de mensen met diabetes type 2 is insulineresistent.

Hoe ontstaat insulineresistentie?

Insulineresistentie ontstaat meestal door een combinatie van leefstijl en aanleg. De belangrijkste oorzaken:

Grootste oorzaakBuikvet

Overgewicht, en vooral vet rond je buik, maakt je cellen minder gevoelig voor insuline.

LeefstijlWeinig bewegen, slaap en stress

Weinig bewegen, te weinig slaap en langdurige stress spelen allemaal mee.

AanlegErfelijkheid en medicijnen

Sommige mensen worden door hun aanleg eerder insulineresistent. Ook bepaalde medicijnen en ziektes kunnen een rol spelen.

Het goede nieuws: de meeste oorzaken kun je zelf beïnvloeden. Wat je eet, hoeveel je beweegt en hoe je slaapt, maakt verschil.

Wat zijn de symptomen van insulineresistentie?

Van insulineresistentie merk je vaak weinig, omdat de klachten langzaam ontstaan. Signalen die erop kunnen wijzen:

  • meer buikvet, en moeite met afvallen;
  • moe na het eten, of een wisselende energie over de dag;
  • snel weer honger;
  • donkere, fluweelachtige huidplekken in je nek, oksels of liezen.

Deze klachten kunnen ook een andere oorzaak hebben. Herken je ze, laat dan bij je huisarts uitzoeken wat er aan de hand is.

Hoe test je insulineresistentie?

Een betrouwbare thuistest voor insulineresistentie bestaat niet. Je huisarts kan je bloed laten onderzoeken op je nuchtere bloedsuiker en je HbA1c, je gemiddelde bloedsuiker over een langere periode. Ook je cholesterol en bloeddruk tellen mee. Soms wordt ook de hoeveelheid insuline in je bloed gemeten. Daarmee kan een arts uitrekenen hoe insulineresistent je bent, met de zogenaamde HOMA-IR.

Is je bloedsuiker al verhoogd, dan kan je huisarts ook vaststellen of je prediabetes of diabetes type 2 hebt. Dat is belangrijk om te weten voordat je je eetpatroon aanpast.

Helpt koolhydraatarm eten bij insulineresistentie?

Ja, koolhydraatarm eten helpt bij insulineresistentie, en dat is logisch als je naar de oorzaak kijkt. Koolhydraten worden in je lichaam afgebroken tot suiker, en hoe meer suiker er in je bloed komt, hoe meer insuline je lichaam moet maken. Eet je minder koolhydraten, dan stijgt je bloedsuiker na het eten minder en heeft je lichaam minder insuline nodig. Je alvleesklier krijgt zo rust.

Dat effect is ook gemeten. In het vakblad voor Nederlandse huisartsen, Huisarts en Wetenschap, staat dat een koolhydraatarm dieet bij mensen met diabetes type 2 de insulineresistentie kan verlagen, de bloedsuiker kan verbeteren en de bloedvetten gunstig kan beïnvloeden. Ook zonder dat je afvalt, is er een gunstig effect op je bloedsuiker.

Heb je overgewicht, dan helpt koolhydraatarm eten op een tweede manier: je valt makkelijker af. Eiwit en vet geven je langer een vol gevoel, waardoor je vanzelf minder eet. En juist minder buikvet maakt je weer gevoeliger voor insuline.

Wat eet je bij insulineresistentie?

Bij insulineresistentie eet je vooral producten die je bloedsuiker weinig laten stijgen. Hieronder zie je wat je wel eet, wat met mate en wat je beter vermijdt, met het aantal gram koolhydraten per 100 gram:

Wel: je basis

koolhydraten per 100 g
Ei
0 g
Kipfilet
0 g
Zalm
0,8 g
Kaas
0 g
Broccoli
0,8 g
Avocado
1,8 g
Walnoten
5,1 g
Olijfolie
0 g

Met mate

koolhydraten per 100 g
Aardbeien
5,1 g
Blauwe bessen
11 g
Bruine bonen
15 g
Pure chocolade 85%
16 g

Vermijden

koolhydraten per 100 g
Wit brood
48 g
Pasta
28 g
Witte rijst
32 g
Aardappelen
17 g
Cornflakes
83 g
Suiker
100 g
Frisdrank
10 g

Pasta, rijst en aardappelen zijn gekookt gewogen. Voor brood, pasta en rijst zijn er goede koolhydraatarme vervangers. Bloemkoolrijst heeft bijvoorbeeld 1,8 gram koolhydraten per 100 gram, tegen 32 gram in witte rijst. Meer vervangers lees je in ons artikel over koolhydraatarme rijst, en meer producten vind je in de tabel bij Koolhydraten: wat zijn het en waar zitten ze in?

Zo stel je een maaltijd samen

Een maaltijd die je bloedsuiker rustig houdt, bouw je op uit drie onderdelen: groente, eiwit en goed vet.

Groente

De koolhydraten in je maaltijd komen vooral uit groente. Eet minstens 250 gram groente per dag, het liefst meer.

Eiwit

Minimaal 20 gram eiwit per maaltijd, bijvoorbeeld uit vlees, vis, eieren, kwark of kaas.

Goed vet

Een bron van goede vetten, zoals olijfolie, avocado, noten of vette vis.

Is havermout goed bij insulineresistentie?

Havermout heeft een gezond imago, maar havervlokken bevatten 59 gram koolhydraten per 100 gram. In een portie van 40 gram zit dus al bijna 24 gram koolhydraten, en dan heb je er nog geen fruit of honing bij gedaan. Bij insulineresistentie kies je daarom beter een ontbijt met minder koolhydraten. In onze Lowcarbchef Keto Granola zit 3,3 gram koolhydraten per portie van 30 gram. Liever zelf iets maken? Een omelet, Griekse yoghurt met noten of een chiapudding met kokos en aardbeien zijn goede alternatieven.

Hoeveel koolhydraten per dag bij insulineresistentie?

Bij insulineresistentie adviseren wij om te beginnen met koolhydraatarm eten: 50 tot 100 gram koolhydraten per dag. Daarmee eet je duidelijk minder koolhydraten dan gemiddeld, zonder dat je alles in één keer hoeft om te gooien. Hoeveel calorieën, eiwit en vet daarbij passen, reken je uit met onze koolhydraten- en macrocalculator.

Wil je strenger, dan kun je keto eten: 20 tot 50 gram koolhydraten per dag. Dat is niet nodig om te beginnen. Wat keto met je lichaam doet, lees je in ons artikel Wat is ketose?

Wat kun je naast je eten nog doen?

Beweeg elke dag

Beweeg elke dag minstens een half uur, bijvoorbeeld wandelen of fietsen. Doe daarnaast ook iets voor je spierkracht, zodat je bij het afvallen je spieren behoudt.

Eet genoeg eiwit

Als richtlijn houden wij 1 tot 1,2 gram eiwit per kilo lichaamsgewicht aan. Zo blijven je spieren op peil terwijl je afvalt.

Slaap en ontspan genoeg

Te weinig slaap en langdurige stress maken je minder gevoelig voor insuline. Ga op vaste tijden naar bed en plan bewust momenten van rust.

Is insulineresistentie om te keren?

Ja, insulineresistentie is vaak om te keren. Afvallen heeft daarbij het grootste effect, vooral als je buikomvang kleiner wordt. Een paar kilo afvallen maakt al verschil.

Hoeveel verschil, laat onderzoek bij diabetes type 2 zien. In het Britse DiRECT-onderzoek raakte 57% van de deelnemers die 10 tot 15 kilo afvielen hun diabetes kwijt, en bij 15 kilo of meer zelfs 86%. Dat staat in Huisarts en Wetenschap. De kans daarop is het grootst in de eerste jaren na de diagnose. Begin dus zo vroeg mogelijk.

Hoe snel het bij jou gaat, verschilt per persoon. Een gezond afvaltempo is een halve tot een hele kilo per week. Laat je bloedwaarden na een paar maanden opnieuw controleren door je huisarts, zodat je ziet wat het oplevert.

Voorbeelddag bij insulineresistentie

Zo kan een dag eruitzien die je bloedsuiker rustig houdt, met drie van de populairste recepten van Lowcarbchef:

Deze dag komt samen op 28 gram koolhydraten, ongeveer 75 gram eiwit en 1.245 kcal.
Daarmee zit je ruim onder de 50 tot 100 gram koolhydraten (gestippeld). Je hebt nog ruimte voor een handje noten, fruit met weinig koolhydraten of een extra portie groente.

Elke week staat er een nieuw koolhydraatarm weekmenu klaar, en op Lowcarbchef vind je meer dan 1000 recepten, met bij elk recept de koolhydraten per portie.

Gebruik je medicijnen?

Gebruik je medicijnen voor je bloedsuiker, zoals metformine, tabletten die de alvleesklier stimuleren of insuline? Overleg dan eerst met je huisarts, praktijkondersteuner of diëtist voordat je koolhydraatarm gaat eten. Een koolhydraatarm eetpatroon kan ervoor zorgen dat je minder medicijnen nodig hebt. Blijven je medicijnen gelijk terwijl je minder koolhydraten eet, dan loop je kans op een te lage bloedsuiker, een hypo. Hoe je dat samen met je zorgverlener aanpakt, lees je in koolhydraatarm eten bij diabetes type 2.

Veelgestelde vragen

Is insulineresistentie hetzelfde als diabetes?

Nee. Bij insulineresistentie reageert je lichaam minder goed op insuline, maar je bloedsuiker kan nog normaal zijn, omdat je alvleesklier extra insuline maakt. Pas als je alvleesklier dat niet meer bijhoudt, stijgt je bloedsuiker en spreek je van prediabetes of diabetes type 2. Insulineresistentie is dus vaak een voorstadium. Juist in die fase kun je met koolhydraatarm eten, afvallen en bewegen veel winst halen.

Mag je fruit eten bij insulineresistentie?

Ja, fruit mag met mate. Kies vooral fruit met weinig koolhydraten: frambozen hebben 4,5 gram en aardbeien 5,1 gram koolhydraten per 100 gram. Een banaan (20 gram) en druiven (16,8 gram) hebben er veel meer. Een handje bessen bij je yoghurt of chiapudding past dus prima. Meer fruit vind je in het lijstje met koolhydraatarm fruit.

Moet ik keto eten bij insulineresistentie?

Nee, dat hoeft niet. Met koolhydraatarm eten, 50 tot 100 gram koolhydraten per dag, eet je al flink minder koolhydraten dan gemiddeld. Wil je strenger, dan kun je keto eten, met 20 tot 50 gram per dag. Je kunt ook periodes keto afwisselen met koolhydraatarm eten: volgens Huisarts en Wetenschap lijkt dat goed vol te houden. Hoeveel koolhydraten bij jou passen, reken je uit met onze calculator.

Ik gebruik metformine: mag ik koolhydraatarm eten?

Dat bespreek je eerst met je huisarts of diëtist. Met minder koolhydraten kan je bloedsuiker dalen, en dan moeten je medicijnen misschien worden aangepast. Gebruik je naast metformine ook insuline of tabletten die de alvleesklier stimuleren, dan is de kans op een hypo groter. Spreek daarom vooraf af hoe en hoe vaak je je bloedsuiker meet.

Ik heb insulineresistentie en ben al te veel afgevallen. Wat nu?

Dan eet je meer calorieën, zonder extra koolhydraten. Haal die extra energie vooral uit vet en eiwit, zoals noten, olijfolie, avocado, volle zuivel, kaas en vette vis. Kies in onze calculator voor ‘Aankomen of spieren’: die rekent met 10% meer dan je verbruikt. Val je ongewild af of heb je ondergewicht? Bespreek dat dan eerst met je huisarts of diëtist.

Hoe snel merk je verschil?

Dat verschilt per persoon. Of je insulineresistentie afneemt, zie je aan je bloedwaarden: laat die na een paar maanden opnieuw meten door je huisarts. Ook je buikomvang is een goede graadmeter, omdat juist buikvet je minder gevoelig maakt voor insuline. Meet je buik daarom eens per maand met een meetlint, op dezelfde plek. Afvallen in een rustig tempo van een halve tot een hele kilo per week helpt daarbij het meest.

Verder lezen

Wil je weten hoe je begint met koolhydraatarm eten? Hier lees je meer over in ons artikel over Koolhydraatarm dieet: wat is het en hoe begin je? Hoeveel koolhydraten er in je eten zitten, zie je in de tabel bij Koolhydraten: wat zijn het en waar zitten ze in?

Vergrootglas boven een boekpagina met het woord insulin